Radyo ve Televizyon \u00dcst Kurulu \u00fcyesi Faruk Bildirici, RT\u00dcK\u2019\u00fcn \u015fifreli Fox Life kanal\u0131ndaki 9-1-1 adl\u0131 dizide iki kad\u0131n\u0131n saniyelik \u00f6p\u00fc\u015fme g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne “genel ahlaka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu” gerek\u00e7esiyle be\u015f kez yay\u0131n durdurma cezas\u0131 vermesine itiraz etti.<\/p>\n\n\n\n
Karara muhalefet \u015ferhi koydu\u011funu sosyal medya hesab\u0131ndan da yazan Bildirici, “Ge\u00e7 bir saatte ve \u015fifreli kanalda yay\u0131nlanan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin \u00e7ocuk ve gen\u00e7leri etkileyece\u011fini s\u00f6ylemek ger\u00e7ek\u00e7i olamaz. RT\u00dcK\u2019teki \u00e7o\u011funlu\u011fun ahlak anlay\u0131\u015f\u0131 dayat\u0131l\u0131yor. Amerikan insanlar\u0131n\u0131n ya\u015famlar\u0131ndan kesitler i\u00e7eren bir dizi elbette T\u00fcrk aile yap\u0131s\u0131na uygunluk olmayacakt\u0131r” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bildirici, uzman raporunda ihlalin konusu olarak e\u015fcinsel ili\u015fkinin konu edilmesinin yaz\u0131lmas\u0131 ve bu gerek\u00e7eyle ceza verilmesini ise ayr\u0131mc\u0131l\u0131k olarak nitelendirdi. “E\u015fcinselli\u011fin konu edilmesi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na ihlal konusu olamaz. E\u015fcinsellik bir y\u00f6nelimdir” dedi.<\/p>\n\n\n\n
Bildirici\u2019nin karara ili\u015fkin itiraz\u0131n\u0131 i\u00e7eren metnin tamam\u0131 \u015f\u00f6yle:<\/p>\n\n\n\n
\u201c\u00dcst Kurul, FOXL\u0130FE logolu yay\u0131n kurulu\u015funa 17.07.2019 tarihinde saat 22.21.24\u2019te (41 dakika 33 saniye) yay\u0131nlanan 9-1-1 adl\u0131 dizi filmde \u2018E\u015fcinsel ili\u015fkinin konu edilmesi\u2019 nedeniyle ve 6112 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 32. Maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca program durdurma cezas\u0131 vermi\u015ftir.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201c\u0130zleme ve De\u011ferlendirme Dairesi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n 20 A\u011fustos 2019 tarihli yaz\u0131s\u0131na ili\u015fik \u2018\u0130zleme ve De\u011ferlendirme Raporu\u2019nda \u2018\u0130hlalin konusu\u2019 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k olarak \u2018E\u015fcinsel ili\u015fkinin konu edilmesi\u2019 yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Herhangi bir televizyon program\u0131nda, bir dizide \u2018e\u015fcinselli\u011fin konu edilmesi\u2019 ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir ihlal konusu olamaz. Bu \u00e7a\u011fda e\u015fcinsellikle ilgili bu yakla\u015f\u0131m\u0131 kabul etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. E\u015fcinselli\u011fin bir dizide konu edilmesini \u2018ihlal\u2019 olarak g\u00f6rmek, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapmak demektir.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201c\u2018Ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yasa\u011f\u0131\u2019n\u0131n k\u00f6keni, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ne de\u011fin uzan\u0131r. Ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, 2005 y\u0131l\u0131ndan itibaren yasalar\u0131m\u0131zda da su\u00e7 olarak kabul edilmi\u015ftir. T\u00fcrk Ceza Yasas\u0131\u2019n\u0131n \u2018Nefret ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k\u2019 ba\u015fl\u0131kl\u0131 122. Maddesinde \u2018cinsiyet farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklanan nefret\u2019 su\u00e7 olarak kabul edilmi\u015f ve cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201c6112 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da say\u0131lan \u2018yay\u0131n hizmeti ilkeleri\u2019 aras\u0131nda da yay\u0131n hizmetlerinin \u2018Irk, renk, dil, din, tabiiyet, cinsiyet, engellilik, siyas\u00ee ve felsef\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce, mezhep ve benzeri nedenlerle ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapan ve bireyleri a\u015fa\u011f\u0131layan yay\u0131nlar\u0131 i\u00e7eremeyece\u011fi ve te\u015fvik edemeyece\u011fi\u2019 ilkesi yer almakta ve yay\u0131nc\u0131lara ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yapmamalar\u0131 \u00f6\u011f\u00fctlenmektedir. Cinsiyet e\u015fitli\u011fi, kad\u0131n ve erkeklerin yan\u0131 s\u0131ra e\u015fcinselleri de kapsar.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201c\u2018E\u015fcinsel ili\u015fkinin konu edilmesi\u2019nin neden yapt\u0131r\u0131ma maruz b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131n istendi\u011fi, raporda \u2018\u00e7ocuk ve gen\u00e7lerin cinsel e\u011fitimine zarar verece\u011fi\u2019 gerek\u00e7esine dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. \u0130ddia edilen bu ihlal, 6112 Say\u0131l\u0131 Yasan\u0131n 8\/2 maddesinde, \u2018\u00c7ocuk ve gen\u00e7lerin fiziksel, zihinsel veya ahl\u00e2k\u00ee geli\u015fimine zarar verebilecek t\u00fcrde i\u00e7erik ta\u015f\u0131yan programlar bunlar\u0131n izleyebilece\u011fi zaman dilimlerinde ve koruyucu sembol kullan\u0131lsa dahi yay\u0131nlanamaz\u2019 \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir. Oysa rapor, bu gerek\u00e7eyi \u00f6ne s\u00fcr\u00fcp, yay\u0131n hizmetlerinin \u2018toplumun milli ve manevi de\u011ferlerine, genel ahlaka ve ailenin korunmas\u0131 ilkesine ayk\u0131r\u0131 olamaz\u2019 h\u00fckm\u00fcn\u00fc i\u00e7eren 8\/1\/f maddesine g\u00f6re ceza verilmesini istemektedir. Rapordaki bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k bile \u00f6nyarg\u0131l\u0131 ve ayr\u0131mc\u0131 bir yakla\u015f\u0131m sergilendi\u011fini kan\u0131tlamaya yeter.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201cRapordaki de\u011ferlendirmeler bu yay\u0131n\u0131n \u2018\u00e7ocuk ve gen\u00e7lerin cinsel e\u011fitimine zarar verece\u011fi\u2019 gerek\u00e7esine dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7arp\u0131c\u0131 bir yanl\u0131\u015fl\u0131k daha ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor; bu dizinin yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 saat ve mecra \u00e7ocuklar\u0131n ekran ba\u015f\u0131nda olaca\u011f\u0131 bir zaman dilimi ve mecra de\u011fildir. S\u00f6z\u00fc edilen dizi saat 22.21.24\u2019te izleyicilerin para \u00f6deyerek abone oldu\u011fu dijital platformlardan servis edilen \u015fifreli FOXL\u0130FE kanal\u0131nda yay\u0131nlan\u0131yor. Yay\u0131n ihlali oldu\u011fu \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen sahne ise saat 22.30\u2019dan sonra yay\u0131nlanm\u0131\u015f. \u00dcstelik de programda koruyucu sembol olarak \u20187 ya\u015f ve \u00fczeri\u2019 ile \u2018\u015eiddet ve korku\u2019 sembolleri kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Digit\u00fcrk, Dsmart gibi dijital platformlar herkesin kolayca ula\u015fabildi\u011fi, toplumun b\u00fct\u00fcn bireylerine a\u00e7\u0131k mecralar de\u011fil, yeti\u015fkinler taraf\u0131ndan abone olunup \u00fccret \u00f6denerek izlenebilen platformlard\u0131r.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201c\u00d6yle bile olsa, 9-1-1 adl\u0131 dizideki 24 saniyelik bir sahnenin \u00e7ocuklar\u0131 ve gen\u00e7leri neden ve nas\u0131l olumsuz etkileyece\u011fi sorusuna da yan\u0131t verilmesi gerekir. Raporda uzman oldu\u011fu belirtilen \u00fc\u00e7 akademisyenin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne yer verilmi\u015f. Neden bu ki\u015filerin se\u00e7ildi\u011fi bile belirsiz ama daha \u00f6nemlisi bu al\u0131nt\u0131lar da o kadar geli\u015fig\u00fczel se\u00e7ilmi\u015f ki, bu al\u0131nt\u0131larda e\u015fcinsel ili\u015fkinin TV programlar\u0131nda yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131n sak\u0131ncalar\u0131na dair hi\u00e7bir ifade yok! Bu al\u0131nt\u0131larda cinsel e\u011fitim ve medya ili\u015fkisi irdeleniyor.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201cUygulanmas\u0131 istenen madde ve al\u0131nt\u0131lar\u0131n rastgele ve ilgisiz bi\u00e7imde se\u00e7ilmi\u015f olmas\u0131, uzmanlar\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 raporu ge\u00e7ersiz k\u0131l\u0131yor.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201cZaten 24 saniyelik yay\u0131ndan \u00e7ocuk ve yeti\u015fkinlerin zarar g\u00f6rece\u011finin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Zira her ne kadar raporda \u2018e\u015fcinsel \u00e7iftin \u00f6p\u00fc\u015fmesi\u2019 denilmi\u015f olsa da bu sahnede iki kad\u0131n\u0131n erotik olarak tan\u0131mlanabilecek ya da seksi \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlara neden olaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilecek bir \u00f6p\u00fc\u015fmesinden s\u00f6z edilemez. Bu sahnede g\u00fcndelik giysileri i\u00e7erisinde, e\u015fcinsel iki kad\u0131n\u0131n birbirine sevgi ve dayan\u0131\u015fma duygular\u0131yla yak\u0131nla\u015fmas\u0131 anlat\u0131l\u0131yor.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201c\u00c7ocuk ve gen\u00e7lerin b\u00f6yle bir sahneden olumsuz etkilenece\u011fi \u00f6nyarg\u0131s\u0131, e\u015fcinselli\u011fin b\u00f6yle \u00f6rneklerin g\u00f6r\u00fclmesiyle tercih edildi\u011fi, yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00f6rnek al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 gibi ilkel bir anlay\u0131\u015fa dayan\u0131yor. Oysa \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda art\u0131k b\u00fct\u00fcn bilimsel yakla\u015f\u0131mlarda e\u015fcinselli\u011fin bir y\u00f6nelim oldu\u011fu, e\u015fcinselleri g\u00f6rerek tan\u0131yarak e\u015fcinsel olunmayaca\u011f\u0131 kabul g\u00f6rmektedir. E\u015fcinsellik, bir tercih de\u011fil bireyin do\u011fas\u0131ndan kaynaklanan bir y\u00f6nelimdir.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201cBu konudaki bilimsel literat\u00fcr, e\u015fcinselli\u011fin ve t\u00fcm LGBT bireylerin medyada g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bu bireylerin d\u0131\u015flanma duygular\u0131n\u0131n azalmas\u0131na neden oldu\u011funu ortaya koyuyor. LGBT bireylerin medyada, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn artmas\u0131 ve konu edilmesinin e\u015fcinselli\u011fe \u00f6zendirdi\u011fi art\u0131k bilimsel bir soru olarak bile sorulmuyor. Bilim bu sorulardan \u00e7oktan uzakla\u015ft\u0131.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201cKald\u0131 ki, 9-1-1 adl\u0131 bu dizi ve benzer unsurlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 dizi ve filmler, ABD ve bat\u0131 \u00fclkelerinde de yay\u0131nlan\u0131yor ve b\u00f6yle sonu\u00e7lara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek bilimsel ve ger\u00e7ek\u00e7i bir yakla\u015f\u0131m olmaz. \u00dcstelik T\u00fcrkiye\u2019de de sanat\u00e7\u0131, edebiyat\u00e7\u0131 ve de\u011fi\u015fik alanlardan e\u015fcinsel \u00fcnl\u00fcler s\u00fcrekli olarak medya ve toplumun g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde. Bu e\u015fcinsellerin medyada, radyo ve televizyonlarda yer almas\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar ve gen\u00e7ler \u00fczerinde cinsellik a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u2018\u00f6rnek\u2019 olu\u015fturdu\u011fu s\u00f6ylenemez. \u00d6yle olsayd\u0131, RT\u00dcK\u2019\u00fcn e\u015fcinsel \u00fcnl\u00fclerin yer ald\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn radyo ve televizyon programlar\u0131na yapt\u0131r\u0131m uygulamas\u0131 gerekirdi.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201cGelelim, yapt\u0131r\u0131m\u0131n dayana\u011f\u0131 yap\u0131lan 6112 say\u0131l\u0131 yasan\u0131n 8\/1\/f maddesine. ABD kaynakl\u0131 bu dizide T\u00fcrk aile yap\u0131s\u0131na uygunluk aramak zorlay\u0131c\u0131 bir yorumdur. Los Angeles\u2019ta polis, sa\u011fl\u0131k g\u00f6revlisi ve itfaiyeciler gibi acil durumlarda ilk m\u00fcdahale eden, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in kendilerini tehlikeye atan Amerikan insanlar\u0131n\u0131n ya\u015famlar\u0131ndan kesitler i\u00e7eren bir dizide \u2018T\u00fcrk aile yap\u0131s\u0131\u2019na uygunluk elbette olmayacakt\u0131r. Ama illa T\u00fcrk aile yap\u0131s\u0131na uygun olsun diye ba\u015fka \u00fclkelerin yap\u0131mlar\u0131n\u0131n izlenmemesini istemek de akli bir yakla\u015f\u0131m olamaz.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201c\u2018Toplumun milli ve manevi de\u011ferleri, genel ahlak ve ailenin korunmas\u0131\u2019 diye bir toplumu olu\u015fturan b\u00fct\u00fcn bireylerin \u00fczerinde uzla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir anlay\u0131\u015f olamaz. Hi\u00e7bir toplumda \u2018genel ahlak\u2019 ve her bireyin aynen kabul etti\u011fi \u2018milli ve manevi de\u011fer\u2019 olamaz. Milli ve manevi de\u011ferler ile ahlak anlay\u0131\u015f\u0131 ki\u015fiden ki\u015fiye, kentlere, b\u00f6lgelere ve en \u00f6nemlisi de zamana g\u00f6re farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterir. D\u00f6neme g\u00f6re de de\u011fi\u015fir. T\u00fcrkiye\u2019deki bug\u00fcnk\u00fc milli ve manevi de\u011fer ile genel ahlak anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n 15-20 y\u0131l \u00f6ncekiyle bile ayn\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Durum b\u00f6yleyken, \u2018toplumun milli ve manevi de\u011ferleri ile genel ahlak ve ailenin korunmas\u0131\u2019 ilkesine ayk\u0131r\u0131 diye bir diziye yapt\u0131r\u0131m uygulamak, RT\u00dcK\u2019teki \u00e7o\u011funlu\u011fun ahlak anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n t\u00fcm topluma dayat\u0131lmas\u0131ndan ba\u015fka anlama gelmez.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201cNitekim RT\u00dcK\u2019teki \u00e7o\u011funluk anlay\u0131\u015f\u0131,\u00a0 radyo ve televizyon yay\u0131nlar\u0131ndaki \u015fiddet ile kad\u0131na \u015fiddet konusuna bu dizi \u00f6rne\u011findeki kadar \u00f6nem vermiyor. Bunun kan\u0131t\u0131 da programlarda kad\u0131na \u015fiddet ba\u015fta olmak \u00fczere her t\u00fcrl\u00fc \u015fiddete ili\u015fkin pek \u00e7ok olumsuz \u00f6rne\u011fe hemen her g\u00fcn rastlamam\u0131za ra\u011fmen yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt ayd\u0131r (24 Nisan 2019\u2019dan beri) \u0130zleme ve De\u011ferlendirme Dairesi\u2019nden bu \u00f6rneklere ili\u015fkin bir rapor bile gelmemesidir. Bu kadar s\u00fcredir ulusal kanallardaki \u015fiddet i\u00e7eren yay\u0131nlar g\u00f6rmezden geliniyor.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201c\u00dcst Kurul, b\u00f6yle bir yapt\u0131r\u0131m uygulayarak \u00fcyesi oldu\u011fu uluslararas\u0131 kurulu\u015flarda kabul edilen yay\u0131nc\u0131l\u0131k ilke ve protokollerine de ayk\u0131r\u0131 davranmaktad\u0131r. Nitekim T\u00fcrkiye-AB Yenilik\u00e7ilik Alt Komitesi\u2019nin 26 Mart 2015\u2019te yap\u0131lan 5 numaral\u0131 haz\u0131rl\u0131k toplant\u0131s\u0131nda \u2018\u00dcst Kurul mevzuat\u0131nda cinsiyete dayal\u0131 ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ve bireylerin cinsel y\u00f6nelimine de\u011finen bir d\u00fczenlemeye yer verilmedi\u011fi\u2019 ele\u015ftirisi dile getirilmi\u015ftir. D\u00f6nemin RT\u00dcK \u00dcyesi ve AB Daimi Temas Ki\u015fisi Do\u00e7. Dr.Hamit ERSOY bu ele\u015ftiri kar\u015f\u0131s\u0131nda, 6112 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 8\/1\/\u00e7 bendinin insan onuru ifadesiyle ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, 8\/1\/e bendinin sonunda yer alan \u2018benzeri nedenlerle ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yap\u0131lamaz\u2019 ifadesi ile daha geni\u015f anlamda her t\u00fcrl\u00fc ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n yasakland\u0131\u011f\u0131 ve bahsi ge\u00e7en s\u00f6z konusu maddelerle de \u2018her t\u00fcrl\u00fc ayr\u0131mc\u0131 ve insan haklar\u0131n\u0131 ihlal edici yay\u0131nlar\u0131n yasakland\u0131\u011f\u0131n\u0131\u2019 \u00dcst Kurul ad\u0131na resmi olarak taahh\u00fct etmi\u015ftir.<\/em>\u00a0<\/p>
\u201cHal b\u00f6yleyken \u2018e\u015fcinsel ili\u015fkinin konu edilmesi\u2019 gerek\u00e7esiyle bir kanala m\u00fceyyide uygulanmas\u0131 d\u00fcped\u00fcz ayr\u0131mc\u0131l\u0131kt\u0131r ve \u00dcst Kurulun kendi taahh\u00fctlerini \u00e7i\u011fnemesi anlam\u0131na gelmektedir. Bu gerek\u00e7elerle \u00dcst Kurul \u00e7o\u011funlu\u011funun karar\u0131na kat\u0131lm\u0131yorum; yapt\u0131r\u0131m uygulanmas\u0131na kar\u015f\u0131y\u0131m.\u201d<\/em>\u00a0(TP)<\/p>